Screenplay format: the Greek problem

Φορμά σεναρίου: το ελληνικό πρόβλημα

I write my screenplays using the “Hollywood format.” It is the one I have been taught, by reading screenplays online and screenwriting books, the one we used in film school, the one that makes sense to me more: give or take, one script page equals one minute of screen time.

It is a simple and easy to read format. The font is a clear Courier 12 (Courier New 12, for Greek), in caps or lowercase, depending on the paragraph style. Thus, the slugline (e.g. INT. BAR – NIGHT) is written in capitals, while an action description paragraph in lowercase.

I am used to reading screenplays in this format. I am used to writing in this format. This is the one Hollywood requires. As far as I know, it is the one that has prevailed worldwide.

The Greek problem

It seems, though, that Greek screenwriters find this format’s application very difficult. When someone sends me their screenplay, I usually encounter an improvised format in some random font (usually Times New Roman), with parts of the text “justified,” other parts “centered,” and other initiatives taken, showing not so much indifference as an honest but hopeless struggle to conform to some rules that were never clarified.

I find that the problem has two sides.

On one hand, the problem relates to some institutions which, despite their acknowledged contribution to Greek cinema, don’t seem to give much importance to issue of format*.

On the other hand, many Greek writers, instead of using a specialised screenwriting software, simply use Word, producing arguable results. The fact that the most famous of the screenwriting programs do not support the Greek language makes things even more difficult.

The solution

I think that the script format is an important part of the language used among the people of the film industry. Therefore, we must get to a point of using it immaculately, but without getting stressed about it. How can we do this?

The first thing we need to do is study correct screenplay samples. Today, they are easily found in websites like Simply Scripts, Script Lab, and Drew’s Script-o-rama. Script reading is an essential part of the screenwriter’s profession and knowledge of the right format is the least it offers.

The second thing is finding a way to apply the format on our own work. There is software, out there, like Final Draft or Celtx, programmed to format the screenplay for us. Nevertheless, they are problematic in regard to the Greek language. What are, therefore, the options of the Greek screenwriter?

Word and Open Office

When I first started my research on Greek-supporting screenwriting software, I was disappointed. I ended up making my own template for Open Office and Word, copying attributes and settings from Final Draft and Celtx.

Therefore, a simple solution for you is to do the same. You can even download this template for Word or Open Office files here and use it freely. (Just buy me a beer, when you see me.) The template uses paragraph styles, for each different element (Slugline, Action, Character, Dialogue, etc.)

Nevertheless, there is a problem with using conventional word processors for screenwriting: when the pages start piling up, it becomes extremely difficult to have a general view of the text, on a scene-by-scene scale.

Scrivener

When I started writing the first draft of The Republic, I used Open Office, applying my own template, above. I had accepted the fact that, as a Greek screenwriter, I was forced to use my word processor. It was the best I could do, I thought.

Then, I discovered Scrivener.

Scrivener is an exceptional word processor for several types of text, including plays and screenplays.

Its particularity is the fact that allows non-linear writing. It lets the user write notes and text extracts on index cards, with the option of putting them in order later. This distinction of brainstorming and editing is extremely helpful to the creative process.

In regard to the problem analysed here, Scrivener uses the correct screenplay format and supports the Greek language.

You can find more information on Scrivener, on its webpage: Literature and Latte.

Fade In Pro

While Scrivener is a strong software with surprising qualities, for higher formatting needs, I use Fade In Pro.

Fade In Pro gives the user options like scene numbering or “MOREs” and “CONT’Ds.” Moreover, it allows gimmicks like dual (simultaneous) dialogue, batch export watermarked pdfs, etc.

This software also supports the Greek language.

More about Fade In Pro, on the software’s official website.

Please note that I use both pieces of software back to back. I write in Scrivener, export, and polish the format in Fade In Pro. That said, I am not saying that everyone is required to do so. You can use either program or simply download one of my templates, above, in .doc or .odt.

But, please, do your professional image a favour: stick to the official format.

Have a good writing!

Γράφω τα σενάριά μου χρησιμοποιώντας το λεγόμενο “αμερικανικό φορμά.” Αυτό το φορμά διδάχτηκα, διαβάζοντας σενάρια στο διαδίκτυο και βιβλία σεναριογραφίας, αυτό χρησιμοποιούσαμε στη σχολή κινηματογράφου στην Αγγλία, αυτό βγάζει για μένα το περισσότερο νόημα: μία σελίδα σεναρίου αντιστοιχεί περίπου σε ένα λεπτό ταινίας.

Είναι απλό και ευανάγνωστο. Η γραμματοσειρά είναι η πεντακάθαρη Courier 12 (Courier New 12 για τα ελληνικά), σε κεφαλαία ή μικρά, ανάλογα με το είδος της παραγράφου. Έτσι, ο τίτλος της σκηνής (πχ. ΕΣ. ΜΠΑΡ – ΝΥΧΤΑ, το λεγόμενο slugline, στα αγγλικά) είναι σε κεφαλαία, ενώ η παράγραφος περιγραφής της δράσης σε μικρά.

Σε αυτό το φορμά μπορώ να διαβάσω γρήγορα το σενάριο κάποιου άλλου. Σε αυτό αισθάνομαι άνετα να γράφω. Στο κάτω κάτω, αυτό ζητούν στο Hollywood. Απ’όσο γνωρίζω, έχει επικρατήσει παγκοσμίως.

Το ελληνικό πρόβλημα

Φαίνεται, όμως, ότι οι Έλληνες σεναριογράφοι δυσκολεύονται να το εφαρμόσουν. Αυτό που συχνά αντιμετωπίζω, όταν κάποιος μου στέλνει να διαβάσω το σενάριό του, είναι ένα αρχείο Word, σε αυτοσχέδιο φορμά, με τυχαία γραμματοσειρά (συνήθως Times New Roman), με κάποια μέρη του κειμένου “justified,” με άλλα μέρη κεντραρισμένα, και άλλες πρωτοβουλίες που δείχνουν λιγότερο αδιαφορία και περισσότερο μια τίμια, αλλά απελπισμένη προσπάθεια συμμόρφωσης σε κανόνες που δεν είναι σαφείς.

Νομίζω ότι το πρόβλημα έχει δύο σκέλη.

Το πρώτο σχετίζεται με κάποιους φορείς που, ενώ έχουν αναγνωρισμένη συνεισφορά στο χώρο του ελληνικού κινηματογράφου, δε δίνουν, καθώς φαίνεται, μεγάλη σημασία στο θέμα του φορμά*.

Το δεύτερο σκέλος του προβλήματος έχει να κάνει με το ότι πολλοί Έλληνες σεναριογράφοι, αντί να χρησιμοποιήσουν κάποιο εξειδικευμένο λογισμικό γραφής σεναρίου, καταφεύγουν στο Word, παράγοντας αμφίβολα αποτελέσματα. Το ότι τα γνωστότερα λογισμικά σεναρίου δεν υποστηρίζουν ελληνικά δυσκολεύει την κατάσταση ακόμη περισσότερο.

Η λύση

Θεωρώ ότι το φορμά του σεναρίου είναι μία από τις σημαντικές παραδοχές επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων του κινηματογραφικού χώρου. Για αυτό τον λόγο, οφείλουμε να το εφαρμόζουμε άψογα, χωρίς ωστόσο να είναι κάτι που μας αγχώνει. Πώς μπορεί να γίνει αυτό;

Το πρώτο βήμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να μελετήσουμε σωστά υποδείγματα. Αυτό, σήμερα, γίνεται πανεύκολα, μπαίνοντας σε ιστοσελίδες όπως το Simply Scripts, το Script Lab, και το Drew’s Script-o-rama και μελετώντας το φορμά στην πράξη. Η ανάγνωση σεναρίων είναι βασικό τμήμα του επαγγέλματος του σεναριογράφου και η επαφή με το ορθό φορμά είναι το ελάχιστο που προσφέρει.

Το δεύτερο βήμα είναι να βρούμε τρόπο να εφαρμόσουμε το σωστό φορμά στον υπολογιστή μας. Υπάρχουν λογισμικά, όπως το Final Draft ή το Celtx, που είναι προγραμματισμένα να φορμάρουν το σενάριο για μας, όμως έχουν προβληματική συμπεριφορά απέναντι στα ελληνικά. Ποιες είναι, λοιπόν, οι επιλογές του Έλληνα σεναριογράφου;

Word και Open Office

Όταν ξεκίνησα την έρευνά μου για λογισμικά που να υποστηρίζουν ελληνικά, απογοητεύτηκα. Κατέληξα να φτιάξω ένα δικό μου template σεναριογραφίας για το Open Office και το Word, αντιγράφοντας τις προδιαγραφές και τις ρυθμίσεις που έβλεπα στο Final Draft και το Celtx.

Μια πρώτη λύση, λοιπόν, είναι να κάνετε το ίδιο. Μπορείτε, μάλιστα, να κατεβάσετε το template που έχω ήδη φτιάξει για αρχεία Word ή αρχεία Open Office και να το χρησιμοποιήσετε ελεύθερα. (Απλώς κεράστε με μια μπύρα, όπου με συναντήσετε.) Το template χρησιμοποιεί paragraph styles για κάθε στοιχείο. (Δράση, χαρακτήρας, διάλογος, κλπ.)

Ωστόσο, ένα σημαντικό πρόβλημα με το να γράφουμε σενάρια στους κλασικούς επεξεργαστές κειμένου είναι το navigation. Όταν το κείμενο αρχίζει και αυξάνεται σε σελίδες, γίνεται πολύ δύσκολο να έχεις την εποπτεία του, σκηνή προς σκηνή.

Scrivener

Όταν ξεκίνησα το πρώτο draft του Republic, έγραφα στο Open Office, χρησιμοποιώντας την παραπάνω template. Είχα αποδεχτεί το γεγονός ότι, ως Έλληνας σεναριογράφος, ήμουν υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσω τον επεξεργαστή κειμένου μου. Ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσα να κάνω, νόμιζα.

Και λίγο αργότερα, ανακάλυψα το Scrivener.

Το Scrivener είναι ένας εξαιρετικός επεξεργαστής διαφόρων ειδών κειμένου, μεταξύ των οποίων σεναρίων και θεατρικών. Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι επιτρέπει το μη γραμμικό γράψιμο. Δίνει τη δυνατότητα στον χρήστη να γράφει σημειώσεις και αποσπάσματα κειμένου σε καρτέλες, για να τα επιμεληθεί και να τα βάλει σε τάξη, αργότερα. Αυτή η δυνατότητα διαχωρισμού brainstorming και επιμέλειας βοηθά πολύ τη δημιουργική διαδικασία.

Ως προς το θέμα που μας καίει, ας σημειωθεί ότι το Scrivener χρησιμοποιεί το σωστό φορμά σεναριογραφίας και υποστηρίζει τα ελληνικά 100%.

(Περισσότερες πληροφορίες για τη λογική του Scrivener θα βρείτε στην ιστοσελίδα του, Literature and Latte.)

Fade In Pro

Το Scrivener είναι ένα δυνατό λογισμικό με δυνατότητες που εκπλήσσουν. Ωστόσο, για υψηλές απαιτήσεις φορμαρίσματος, χρησιμοποιώ το Fade In Pro.

Το Fade In Pro δίνει στον χρήστη τη δυνατότητα να αριθμήσει τις σκηνές, καθώς και να προσθέσει τα γνωστά “MORE” και “CONT’D” στα σημεία που η σελιδοποίηση σπάζει μια σκηνή ή μια ατάκα, στοιχεία που χρειάζονται στο σενάριο γυρίσματος (shooting script). Επιπλέον, επιτρέπει και κάποιες τσαχπινιές όπως ταυτόχρονο διάλογο (σπάνιο, αλλά χρήσιμο), δημιουργία .pdf αρχείων με διαφορετικά υδατογραφήματα για κάθε υποψήφιο αναγνώστη, κ.α.

Το λογισμικό αυτό επίσης υποστηρίζει απολύτως τα ελληνικά.

(Πληροφορίες για το Fade In Pro, στην ιστοσελίδα του λογισμικού.)

Ας σημειωθεί ότι εγώ χρησιμοποιώ και τα δύο προγράμματα στη σειρά. Γράφω το κείμενο στο Scrivener και, εξάγοντάς το, το περνάω και για ένα τελικό φορμάρισμα στο Fade In Pro. Δε θεωρώ ότι είναι απαραίτητο να το κάνετε και εσείς έτσι. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα από τα δύο ή απλώς το template που σας δίνω παραπάνω, για Word ή Open Office.

Αλλά, σας παρακαλώ, κάντε μια μεγάλη χάρη στην επαγγελματική σας εικόνα: τηρήστε το επίσημο φορμά.

Καλό γράψιμο!

* When I published this article, I listed some names of such institutions. Although I did not receive any letters of complaint, I decided to remove them, recognising that I was mostly motivated by anger. (Not unjustified: I do believe that official institutions must give the right example.) I do not intend that this article become a “j’accuse,” hence the revision. * Όταν δημοσίευσα το άρθρο, παρέθετα και παραδείγματα των φορέων αυτών. Αν και δεν έλαβα καμία επιστολή διαμαρτυρίας, αποφάσισα να αφαιρέσω τις περιπτώσεις, καθώς αναγνώρισα ότι πίσω από την παράθεσή τους υπήρχε κυρίως δικός μου θυμός. (Όχι αδικαιολόγητος: θεωρώ ότι οι επίσημοι φορείς οφείλουν να δίνουν ορθά παραδείγματα.) Δεν επιθυμώ το άρθρο αυτό να είναι ένα “κατηγορώ,” εξ’ου και η αναθεώρηση.

16 thoughts on “Screenplay format: the Greek problem

  1. Αγαπητέ Γιάννη,

    Συμφωνώ μαζί σου λέξη προς λέξη. Σκεφτόμουν ακριβώς τα ίδια όταν ήρθα αντιμέτωπος με όσα αναφέρεις.
    Έφτιαξα επίσης ένα template στο word για να μπορω να γράφω στα ελληνικά και η απόδοσή του (σε σχέση με του final draft) είναι εκπληκτική.
    Έχω το ίδιο παράπονο με σένα: γιατί να μην υποστηρίζει ελληνικά το final draft;

    Καλή συνέχεια.

    ΥΓ Μόλις ανακάλυψα το site σου. Θα χαιρόμουν, επίσης, να έρθουμε σε επικοινωνία και ανταλλαγή απόψεων-ιδεών.

    • Αγαπητέ Χάρη,

      Αν κάτι δε μας κάνει, προχωράμε παρακάτω. Δε χρειάζεται να κολλάς στο final draft. Έχεις δοκιμάσει το Scrivener;

      Θα νομίζει κανείς ότι παίρνω ποσοστά από το Scrivener ή ότι το έχω πάρει δωρεάν για να το διαφημίσω, αλλά δεν ισχύει τίποτα από τα δύο. Απλούστατα, όταν ένα πρόγραμμα έχει εκπληκτικές δυνατότητες και σού λύνει τα χέρια, χαίρομαι να το διαδίδω, σα να το είχε δημιουργήσει φίλος μου. (Ειδικά αν είναι ένα software που δε γνωρίζει ο πολύς κόσμος.) Πόσο μάλλον όταν -σε αντίθεση με το final draft και το celtx, υποστηρίζει φουλ τα ελληνικά!

      Θα χαρώ πολύ και γω με την επικοινωνία. Γράψε μου ό,τι θέλεις!

      Χαιρετισμούς,
      Γιάννης

  2. Αγαπητέ Γιάννη. Μας έσωσες με το Scrivener! Ευχαριστούμε!

    • Γεια σου Γρηγόρη,

      Να είσαι καλά! Το Scrivener είναι όντως εξαιρετικό πρόγραμμα -το λέω και το ξαναλέω! Ό,τ απορίες έχεις, στείλε μου.

      Καλό γράψιμο!
      Γ.

  3. Χαίρομαι που ανακάλυψα το blog σου αναζητώντας να αγοράσω κάποιο πρόγραμμα για συγγραφή σεναρίου και μαζί με αυτό και το Scrivener το οποίο θεωρώ εκπληκτικό. Γράφω σε αυτό το πρώτο μου short screenplay!

    To πρόβλημα που αντιμετώπισα ήταν ότι όταν έγραφα ελληνικά με courier prime (η default γραμματοσειρά του scrivener για σενάριο) σε mac os-x, αυτά άλλαζαν αυτόματα σε κάποια άλλη γραμματοσειρά. Για αυτό όμως μάλλον δεν ευθύνεται το scrivener αφού το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίσω και με το Word. Το πρόβλημα λύθηκε χρησιμοποιώντας τα Courier New, τα οποία όμως είναι ελάχιστα διαφορετικά από τα Courier (νομίζω λίγο πιο αχνά στην οθόνη και τυπωμένα), αλλά φαντάζομαι αποδεκτά για το screenplay format.

    • Και γω χαίρομαι για το σχόλιό σου, Παναγιώτη! Και που βοήθησε το άρθρο μου στην αναζήτησή σου!

      Τα Courier New είναι απολύτως αποδεκτά ως font για ελληνικό σενάριο. (Ευτυχώς που υπάρχουν και αυτά!)

      Εύχομαι καλό γράψιμο! Αν χρειαστείς κάτι άλλο, εδώ είμαστε.
      Γ.

  4. Καλησπεριζω την ομορφη παρεα. Χαιρομαι πολυ που ανακαλυψα αυτη την σελιδα. Οντως μεγαλο θεμα η γραφη σεναριου στην ελληνικη γλωσσα. Εγω χρησιμοποιησα το CELTX αλλα δεν υποστηριζει το φορμαρισμα στα ελληνικα, οποτε ειναι θεμα. Θα δοκιμασω αυτα που αναφερατε να δω και γω με την σειρα μου αν τα καταφερω καλυτερα. Ευχαριστουμε για τις πληροφοριες…..ελπιζω να πιασουν τοπο.

    • Γεια χαρά! Δοκίμασε και, ό,τι απορία έχεις, εδώ είμαστε.

      Καλό γράψιμο!
      Γ.

  5. Ευχαριστουμε πολυ για το αρθρο, ηταν πολυ ενδιαφερον. Μηπως γνωριζεις πως προσθετει κανεις ορθογραφικο ελεγχο για τα ελληνικα ;
    Ευχαριστω

    • Ευχαριστώ πολύ για το θετικό feedback. Ποιο πρόγραμμα χρησιμοποιείς;

  6. Συγνωμη, ξεχασα να αναφερω ποιο προγραμμα εννοω. Κατεβασα τη trial version του Scrivener για Windows, αλλα δεν μπορεσα να βρω πως μπορω να εχω ορθογραφικο ελεγχο στα ελληνικα. Μου αρεσε πολυ το corkboard! Ειδα οτι οτι το Fade IN δεν εχει καποιο παρομοιο feature (ή κανω λαθος;) αλλά μου αρεσε πολυ το γεγονος οτι υπαρχει και για Android.

    • Για τον ορθογραφικό έλεγχο, να σου πω την αλήθεια δεν ξέρω. Αφενός το έχω σε mac, αφετέρου ούτε σε μένα ξέρω πώς μπαίνει ο έλεγχος στα ελληνικά. Το έψαξα στο forum του Scrivener και περιμένω απάντηση: http://www.literatureandlatte.com/forum/viewtopic.php?f=19&t=40355&p=244540#p244540

      Για Android δεν υπάρχει, από όσο ξέρω. Για iOS υπάρχει.

      Όσο για το corkboard, δεν είμαι σίγουρος για Fade In. Νομίζω ότι είναι όπως τα λες, ότι δεν έχει δηλαδή. Το Fade In το χρησιμοποιώ μόνο για τελικό polishing, οπότε ούτε αυτό με έχει απασχολήσει.

  7. Γεια και πολύ ωραίο το site αν το είχα δει 6-7 μήνες πριν δεν θα είχα γραψει 850 σελίδες που τώρα θέλουν διώρθωση. Με μικρές διαφορές εχω φτιάξει και εγώ ένα template για την ακρίβεια εχτες το βράδυ. Για την γραμματοσειρά διάβασα κατά τύχη σήμερα, αν την έχεi χρησιμοποιήσει και στα windows κανείς και αν ναι του κάνει το ίδιο πρόβλημα? Και μερικές ερωτήσεις αν δεν γίνομαι φόρτωμα. Το σενάριο προδιαγραφών όπως κάποιος το είπε(που δίνουμε εμείς) πριν την παραγωγή πρέπει να έχει more και continued ή είναι κάτι που μπαίνει μετά. Aν το intercut εκτος από μια τηλεφωνική συνομιλία που αλλού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με μια ευρύτερη έννοια. Και αν το cut to ειναι οκ για να δείξει το χρόνο που περνάει. Επίσης όταν κάποιος πάρει το σενάριο σου τι γίνεται μετά, μια γενική οικόνα και αν ξέρει κανείς ποια θα ήταν μία τιμή ανά σελίδα για ένα καθημερινό σείριαλ .Sorry για το μέγεθος της ερώτησης ευχαριστώ

    • Δεν γνωρίζω όλες τις απαντήσεις.

      Για More & Cont’d κλπ, δεν νομίζω ότι σε ελληνικό σενάριο απαιτούνται. Ωστόσο, βγαίνουν αυτόματα πλέον, από προγράμματα όπως το Fade In και το Final Draft. (Ξέρω επίσης ότι στο Fade In μπορείς να τα αντικαταστήσεις με ελληνικούς όρους.)

      Το intercut δεν είναι όρος που απαιτείται. Μπορείς να το γράψεις και περιφραστικά, αρκεί να είναι κατανοητό το τι εννοείς.

      Γενικότερα, ένα καλογραμμένο σενάριο είναι κατανοητό και από κάποιον εκτός του κινηματογραφικού χώρου. Αυτό σημαίνει ότι καλύτερα είναι να μη γεμίζει με τεχνικούς όρους που πετούν τον αναγνώστη έξω από την εμπειρία της ανάγνωσής του.

      Για το CUT TO: υπάρχει και η άποψη ότι δεν μπαίνει πουθενά. Και όχι, δεν δείχνει απαραίτητα πέρασμα χρόνου, αλλά αλλαγή σκηνής. (Για παράδειγμα, μπορεί να σημαίνει ότι κόβεις σε σκηνή που συμβαίνει ταυτόχρονα.)

      Για τα υπόλοιπα, δεν υπάρχουν στάνταρ απαντήσεις. May the Force…

  8. Καλησπερα , πολυ καλο το αρθρο σου , με βοηθησε και εμενα…απλα αποτι εχω δει πλεον υποστηριζει κανονικα τα ελληνικα

    • Για Celtx λες; Δεν το ξέρω, μπορεί να έχεις δίκιο.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *